?

Log in

No account? Create an account

Previous Entry Поделиться Next Entry
Поэт Малиты Геуæргийыл сæххæст ис 125 азы
тырыса
ironau_ru
Поэт Малиты Геуæрги
(1886, 5 ноябрь — 1942, 27 май)

Поэт дзырды руаджы цы диссаджы фæлгонцтæ æмæ гармони саразы, уыдонæн сæ бындуры вæййы æвирхъау хъизæмæрттæ, марой, рис. Уыцы æнахуыр уавæр цыбыр æмæ бæлвырдæй загъта даниаг философ Серен Кьеркегор: «Чи у, цы у поэт? Судзгæ-уыраугæ удхæрттæ кæй уд февдæрзынц, ахæм æнамонд адæймаг. дзыназын æмæ æрдиаг поэты комы фестынц алæмæты музыкæ, æмæ йæм дзыллæтæ æрыхъусынц».
Ахæм поэт уыди Малиты Гæдойы фырт Геуæрги. Райгуырди Чырыстонхъæуы мæгуыр бинонты астæу. Бакасти Мæхческы дыууæкъласон скъолайы æмæ Æрыдоны дины семинары. 1917 азы æрлæууыди революцион-демократон парти «Кермен»-ы сæргъы, сыгъдæгзæрдæйæ æууæндыди большевикты идеологийыл. Уыцы аз декабры æвзæрст æрцыди Дзæуджыхъæуы Думæйы депутатæй.
Советон дуг куы ралæууыд, уæд алы хъæуты куыста ахуыргæнæгæй. 1937 азы йæ æрцахстой æмæ йыл ныххуырстой ахæм аххос: кодта активон буржуазон-националистон куыст, колхозтæ аразыны хъуыддагæн æвæрдта цæлхдуртæ. Уый адыл ын «Тройкæ» тæрхон рахаста 10 азы ахæстоны фæбадын. Сыбыры алы лагерьты фæрахау-бахауы фæстæ поэт уæззау низ ссардта æмæ амарди 1942 азы 27 майы.
Кæддæр Николай Тихонов афтæ загъта, мæнæй, дам, поэт скодта Октябры революци. Сразы уæвæн ис ацы лæгимæ, æрмæст йæ ныхас фæрастдæргæнинаг у. Хъуамæ афтæ загътаид: мæнæй литературон босс-бодз революци скодта. Цæстмæхъус ныхас дæр æй уый тыххæй бахъуыди, цæмæй ног цардæвæрды хицæутты зæрдæ балхæдтаид æмæ сбодз, счиновник уыдаид. Партитæ æмæ алы идеологитæ поэттæгæнæг не сты — фылдæр хатт поэтмарджытæ вæййынц. Большевикты системæ дæр Геуæргийæн фыццаг йе ’ууæнк амардта, стæй та — йæхи. Малийы-фырт дæр куы загътаид, æз «революцийы сконд поэт» дæн, зæгъгæ, уæд, чи зоны, йæ уд аирвæзын кодтаид, фæлæ уыйхыгъд æнæмæнг стъæлды фæуыдаид йæ курдиат, амардаид куыд поэт (ахæм хабæрттæ сæдæтæ-минтæй нымайгæ сты). Фæлæ Геуæрги мæнгтæ дзурын йæ сæрмæ не ’рхаста, йæхиуыл комдзог рацæуыны бæсты цæхгæр æрлæууыди, фыдæнхъæл æй чи фæкодта, уыцы системæйы ныхмæ æмæ æргомæй загъта: «Нырыккон царды нæ арын, чи мæ сцырындзæг кæна, ахæм темæ». Ома, Поэты ном нывондæн æрхæссыны бæсты нывондæн æрхаста йæхи. Уæдæ ма сгуыхт цы вæййы!
Бирæ сфæлдыстадон бынтæ нæ баззади Геуæргийæн — йæ фыстытæй ма нæм æрхæццæ, йе ’рцахсыны размæ джиппы уагъд чи ’рцыд, æрмæст уыдон. Уыцы уацмысты гуырæнтæ сты йæ иубæстон адæмы удысконд, зондахаст, цардыуаг, се ’рвылбоны фыдæбон, сæ цинтæ, сæ ристæ, сæ бæллицтæ. Уымæ гæсгæ сæ адæм дæр сæ зæрдæмæ айстой арф, зыдтой сæ æнæ чиныгмæ кæсгæйæ. Поэты къухы æфтыди дуне, æхсæнад, æрдз æмæ удгоймаджы ’хсæн вазыгджын ахастытæ ирдæй æвдисын. Сæ хъуыдыты æмæ æнкъарæнты тых, сæ музыкалон нывæст æмæ сæрибар улæфтæй Геуæргийы æмдзæвгæты æмæ кадджыты хуыздæртæ кад скæниккой цавæрфæнды номдзыд литературæйæн дæр («Зар», «Цъифæ рæстæги», «Гурусхæ», «Дзирасгæ», «Дзандзирахъ» æмæ æндæртæ).
Абайты Васо фыста, зæгъгæ, æрмæстдæр Малийы-фырты бон баци дыгурон ныхасы ритмтæ, алы фæзилæнтæ, уæздан уаг, аивтæ-фидыцтæ æххæстæй равдисыя
Геуæргийы дыгурон уацмысты æмбырдгонд «Ирæф» фыццаг хатт рацыди 1935 азы, стæй та — 1957 азы. Уый фæстæ ма йæ литературон бынтæ рухс федтой цалдæр хатты: 1973, 1986, 1996 азты, тæлмацгонд æрцыдысты уырыссаг æвзагмæ дæр.
Хъодзаты Æхсар

Дæлдæр мыхуыр кæнæм Геуæргийы иу цалдæр æмдзæвгæйы.

* * *
Тæхуды, æна,
Æз маргъ куы фестин,
Мæ уынгæг къуымæй
Бæргæ фæтæхин.
Ацы дунейыл
Рæвдзæй æрзилин,
Кæм цы диссаг и, —
Уый хорз басгарин...

Тæхуды, æна,
Ацæмæзау дын
Ныр æз куы фестин
Диссаг фæндырджын:
Хъазбеджы цъупмæ
Уæндонæй схизин,
Диссаг зарджытæ
Дзæбæх æрцæгъдин...

Уæд иугыр дуне
Æрæмбырд уаид,
Мæ цæгътытæм мын
Уый æрыхъусид.
Кæм цы сидзæр и,
Кæм цы мæгуыр и,—
Бауарзиккой мын
Мæ диссаг фæндыр...

Йæ фарны тынтæ
Уый рафæйлауид,
Уæрзондзинад нæм
Æрфидар уаид.
Уæд алы адæм,
Уæд алы бæстæ
Бæргæ 'ркаликкой
Сæ тохæн гæрзтæ.

Фæлæ не 'ууæндын
Æз, мæгуыр чызгай,
Куы нæ рухс кæны
Мæ чызгон зæрдæ.
Дунейы сæрмæ
Фыдхæсты мигътæ
Уырдыгмæ 'рдарынц
Сæ тугхор тигътæ.
1934, Мустыздæх



ЗАРÆГ
Мæ сыхаг чызгæн йæ зæрдæ
Куы базонин, куы бæлвырд, —
Гъеуæд ын зæгъин цыдæртæ,
Гъеуæд ын зæгъин мæ дзырд...

Фæцæуид æм минæварæй
Хъуыр-хъуыргæнгæ нæ тикис, —
Æрбахæссид мын лæварæй
Æрхуы аг æмæ рæхыс.

Диссаг-миссаг уæд сор-серæ
Æз ысфыцин аджы дзаг, —
Бахæрин дзы афтæ бирæ
Æмæ фæуин кæуинаг...
Чырыстонхъæу, 1909

ЦЪЫФ РÆСТÆДЖЫ
Цъыф бон ницы уал фæкæсын
Æз мæхимæ, зæрдæ — саст,
Нал мæ бафæнды ыскæсын
Уæлæ арвмæ дæр æваст.

Мæ кæрдзынæй уа, мæ цæххæй
’Ууилæн нал вæййы зындæр, —
Нал фæзонын уæд нæ зæххæй
Ныллæгдæр мысты къах дæр.

Лæгæй, усæй, о, мæгуыртæ,
Фæндаг нæмынц зулчъытау...
йехх, куы мын уаид базыртæ, —
Фæтæхин уæд цæргæсау.
1915

ÆЛХУЫЙ
Цымæ уый цы кæны ме 'лхуый,
Куы нæуал зилы дзæбæх?
Мæ цæстытыл гъеныр уайынц
Сау нымæт æмæ сау бæх.

Нæ уæлхæдзар знон мæхицæв
Æз куы æлвыстон тæбын.
Мæхи нымæр сабыр заргæ
Уæд цыдæртæ куы мысын.

Нæ пыхсбыны иунæг барæг
Уæд куы фæзынид æваст,
Мæ фыдбылызæн æз йемæ
Цæй тыххæй фæдæн æмгаст?

Иæ худы бынæй æрттывтой
Йæ дыууæ цæсты зынгау,
Мæ зæрдæ мын куы басыгътой,
Ды ме 'вдисæн, о, хуыцау!

Базыр-зыр кодта мæ зæрдæ,
Ноджы разылдис мæ сæр,
Аскъуыди куыддæр мæ тæбын
Фæдыдæгътæ ис куыддæр.

Ныры онг дæр æз мæ чемыл
Не 'рцыдтæн, нана, нæма,
Раст цыма мæ сонт зæрдæйы
Сагъдæй баззад сау хъама.

Цымæ уый цы кæны ме 'лхуый,
Куы нæуал зилы дзæбæх?
Мæ цæстытыл гъеныр хъазынц
Сау нымæт æмæ сау бæх.
1921

БЫНДУРЫ КАТАЙ
Раст æмбисæхсæв мæйрухсмæ
Куы æрхуыссы хъæу æнцад,
Нæ зæронд бындур æрхуымæй
Фæндагыл æрбады уæд...

Гъæйда-гъа, кæуынтæ сисы,
Нал бауромы цæссыг:
— Аивгъуыдта дард мæ заман,
Ныккалди мæ сахъ мæсыг.

Аивтой бынтондæр дугтæ,
Ныр æндæр æрлæууыд цард,
Ферох æсты ныр бындуртæ,
Тæргай алыгъдысты дард...

Абоны фæлтæр æндæр у,
Ничи хоны мæн хуыцау.
Нырыккон зæххонтæй дæр мæ
Ничи уал у æнхъæлцау...

Ницыуал дæн æз дзыллæтæн,
Ницыуал у мæ амонд,
Нал арын фæтчы нæртон ад,
Куывд, минас æмæ нывонд...

Чи нæ мыл кæны гуызавæ, —
Уый куы бамбарид мæнау...
Тæхуды æмæ ныртæккæ
Зæхх куы ныттонид фæлтау!

Нæ зæронд бындур, мæйрухсмæ
Куы æрхуыссы хъæу æнцад,
Гъе, афтæ кæуы фæндагыл
Далæ комы рæбын уæд.
1927


  • 1
’Мæ иронмæ сæ чи раивта, Хъодзайы-фырт?

А почему без дигорских оригиналов? Нет в переводах той "музыки дигорского стиха" ведь)

Я знаю где есть оригиналы. Я о другом.))

Оригиналон агъдауай мыхуыр вайынц "АРАФы" журналы. Там Вам и соответствующая музыка. Но переводы тоже достаточно аутентичны и замечательны!

  • 1